Değişik açılardan bakıldığında pek çok farklı tasarıma ve çalışma şekline sahip araba motor çeşitleri vardır. Yazımızda motor türlerini ayrıntılı olarak listeledik.
- Silindir Düzenine Göre
- Silindir Sayısına Göre
- Zamanlama Sistemine Göre
- Yakıt Tipine Göre
- Hava Besleme Sistemine Göre
- Yakıtın Yakıldığı Yere Göre
Silindir Düzenine Göre
Otomobil üreticileri, esas olarak daha fazla güç eklemek veya motorun kaputun altındaki dar bir alana sığmasını sağlamak amacıyla belirli motorlar için farklı silindir düzenleri kullanır. Burada, en yaygın araba motoru silindir düzenlerine bakıyoruz.
Sıralı
Sıralı yerleşim, silindirlerin araca dik olarak motor bölmesi boyunca dik bir konumda yan yana düzenlenmesidir. Bu, dışarıdaki diğer bileşenlerin (radyatör, akü, soğutma sistemi) takılı olduğu küçük, kompakt bir motora izin verir. Sıralı motorlar en yaygın motor şeklidir ve çoğu hatchback ve küçük aile arabalarında bulunur.
Sıralı motor, çoğu yol otomobilinde kullanılan en yaygın motordur. Bu motorun tüm silindirleri düz bir çizgide olduğundan “inline” adını almıştır. Silindirlerin yerleşimi nedeniyle, sıralı motorlarda sadece 1 silindir kapağı bulunur. Bu, motorların daha az karmaşık olduğu ve daha az parçaya sahip olduğu, dolayısıyla motorların daha dayanıklı olduğu anlamına gelir. Sıralı motora sahip olmanın bir başka avantajı da kompakt olmasıdır, bu nedenle sıralı motoru küçük bir arabaya sığdırmak daha kolay hale gelir.
En yaygın sıralı motorlar, sıralı 3 ve 4’tür (4 vurucu olarak da bilinir). BMW M4 GTS gibi spor otomobillerde kullanılan sıralı 6 da vardır. Sıralı 8’ler ve 10’lar da vardır, ancak sıralı bir motora giderek daha fazla silindir eklemekle ilgili bir sorun vardır. Motorun krank mili, uzunluğundan dolayı bükülmeye başlayacaktır. Bu nedenle, krank mili orijinal konumundan bükülmeden silindir sayısını artırmak zorlaşır.
V
Bir ‘V’ motoru, önden bakıldığında silindirlerin düzenlendiği şekli ifade eder. Bir V motorundaki silindirler, V şeklinin tabanında bir krank mili ile birbirine bağlanan iki sıra dışa bakacak şekilde 60°’lik bir açıyla yanlarına monte edilmiştir. V-tarzı bir motora çok sayıda silindir sıkıştırmak mümkün olduğundan, genellikle süper arabalarda ve diğer premium araçlarda bulunurlar.
V motoru, spor otomobillerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Ortak bir krank mili ile dönen 2 silindirleri vardır. Silindirler, 180’den az olması gereken belirli bir açıyla eğilir, aksi takdirde bir boksör motoru olarak kabul edilir. V motorları kullanarak, krank mili çok uzamadan daha fazla silindire sahip olabiliriz, ancak alandan ödün veriyoruz. V motoru, sıralı bir motordan daha geniştir.
Sıralı motorlardan daha geniş olmanın yanı sıra, bir V motorda 2 silindirli kafalara da ihtiyacımız var. Sıralı bir motorda, motorun bir tarafında sıcak egzoz var ve diğer tarafında motora gitmesi gereken soğuk oksijen var. V motorunda bunu yapamayız, çünkü her iki silindir kapağının da içinden çıkan sıcak egzoz borularına sahip olması gerekir, bu nedenle V motorlarının yorucu ve oksijen beslemesi karmaşıktır, bu da motorun biraz daha az dayanıklı olmasına neden olur.
Endurance Racing’de Porsche tarafından kullanılan V4, çoğu Amerikan Muscle otomobilinde V8, Lamborghini tarafından V10 ve V12 çok kullanılır ve diğer birçok üretici V motor düzenini kullanır.
Boxer
Boxer motor düzeni, silindirlerin iki sıra dışa bakacak şekilde yatay olarak monte edilmesidir. Çok yaygın olmasa da, düz motorlar, motor bölmesinde yol tutuşa yardımcı olan düşük bir ağırlık merkezi sunduğu için büyük saygı görür. Düz silindirli motorların en büyük üreticilerinden biri, efsanevi 911 spor otomobillerinde düz altılı bir motor kullanan Porsche’dir.
Boxer motor, V motoruna benzer, ancak silindirleri tam tersidir. 2 silindirli kafaları motor bölmesinin karşı uçlarında bulunur, bu nedenle yorucu ve oksijen beslemesi daha az karmaşıktır. Motor tasarımı, motorun gerçekten alçak monte edilmesine, ağırlık merkezinin düşürülmesine ve boxer motorlu arabaların yol tutuşunun iyileştirilmesine olanak tanır, bu da tavizlerin adil payına sahip olduğunu söyledi. Birincisi, hiç kompakt değil mi, çünkü silindirler karşılıklı olduğu için gerçekten uzun bir motor yapıyor, ayrıca bazı üreticiler silindir kafalarını gövdeye doğru koyuyor, bu da bujileri değiştirmeyi gerçekten zorlaştırıyor.
VR
Altı silindirli VR6 ile beş silindirli VR5 olmak üzere iki tipe sahiptir.
VR6, önden çekişli araçlarda enine motor kurulumları için özel olarak tasarlanmıştır . VR6 motorundaki iki ‘sıra’ arasındaki 15°’lik dar açıyı kullanarak, mevcut Volkswagen Grubu dört silindirli model motor bölmelerine altı silindirli bir motor takmak mümkün oldu.
Silindirler arasındaki dar açı, yalnızca bir ‘ silindir sırası ‘ ve bir silindir kapağı kullanımına izin verirken, geleneksel Vee motorlarında iki silindir sırası bulunur ve iki ayrı silindir kapağı gerektirir. Sadece bir silindir kapağı kullanılmasının bir sonucu olarak, aynı zamanda tüm valfleri sadece iki üstten eksantrik milinin çalıştırmasına izin verir . Bu, motor yapısını basitleştirir ve maliyetleri düşürür.
- Volkswagen Golf
- Volkswagen Passat
- VW Touareg
- Volkswagen Atlas
- Porsche Cayenne
- Audi TT
W
Bu motor düzeni Volkswagen Grubu tarafından oluşturuldu. Aynı şekilde bir Vee motorundaki silindirler V harfine benzemektedir, bir W motoru silindirlerle W şeklinde düzenlenmiştir. W-tipleri tipik olarak yüksek performanslı veya ağır hizmet araçlarında kullanılır. Üç veya dört ayrı silindir dizisi içerebilirler. Volkswagen, bazen çift V olarak adlandırılan bir motor oluşturmak için iki VR bankasının bir araya getirilmesine öncülük etti.
W12, Bentley Flying Spur’da ve W16, Bugatti Veyron’da kullanıldı.
Silindir Sayısına Göre
Bir zamanlar, bir araba ne kadar çok silindire sahipse, performansı o kadar yüksek olurdu. Ama bu artık doğru değil. Güçlü yakıt enjeksiyon sistemlerinin ve turboşarjların geliştirilmesi, daha az silindire sahip otomobillerin daha büyük motorlarla rekabet edebilmesi anlamına geliyor. Burada, yaygın motor silindiri konfigürasyonlarına ve bunların hangi tür arabalarda bulunabileceğine bir göz atacağız.
İki Silindir
Çift silindirli motorlar, düşük güç çıkışı ve kapasite sundukları için çok nadirdir. Ancak, bazı üreticiler artık küçük, çevre dostu çift silindirli motorlar yapmak için turboşarj kullanıyor. Fiat TwinAir bunun harika bir örneğidir ve Fiat 500 TwinAir ve Fiat Panda Aria gibi araçlarda bulunabilir.
Üç Silindir
Üç silindirli motorlar küçük otomobillerde kullanılıyor, ancak turboşarjların piyasaya sürülmesi, Ford Focus gibi daha büyük aile hatchback’lerinde görünmeye başladıkları anlamına geliyordu. Üç silindirli motorlar, belirgin bir uğultu sesi üretir ve motorun dengesini etkileyen tek sayıda silindirin bir sonucu olan sarsıcı titreşimleriyle bilinirler.
Dört silindir
Kolayca en yaygın konfigürasyon olan dört silindirli motorlar, küçük ve orta sınıf otomobillerin büyük çoğunluğunda bulunur ve neredeyse her zaman sıralı bir düzende kurulur. Dört silindir, iyi miktarda motor gücü sunar ve bir turboşarjın eklenmesiyle çok güçlü hale getirilebilir.
Beş silindir
Beş silindirli motorlar çok nadirdir ve üç silindirli bir motora benzer bir titreşim hissine sahiptir. Volvo, düzenli olarak beş silindirli motorlar kullanan bir üreticidir, çünkü titreşim etkisi otomobilin konforu ve zarafetiyle dengelenir.
Altı Silindir
Altı silindirli motorlar, üst düzey performans ve spor otomobillerde bulunur ve genellikle V veya düz motor düzeninde kurulur. Tarihsel olarak, altı silindirli motorlar o kadar güçlü sayılmazdı, ancak şimdi turboşarj sayesinde, dünyanın en güçlü arabalarından bazılarına takılıyorlar.
Sekiz+ Silindir
Sekiz veya daha fazla silindirle donatılmış otomobiller, büyük kapasiteleri ve güç çıktıları göz önüne alındığında, genellikle süper otomobil braketine girer. Normalde bir V oluşumunda kurulurlar, dolayısıyla V8, V10 veya V12 olarak anılırlar. Yakın zamana kadar, V12 mevcut en büyük motordu, ancak her şey on altı silindirli süper hızlı Bugatti Veyron’un gelişiyle değişti.
Zamanlama Sistemine Göre
Bildiğiniz gibi motorlarda piston havayı sıkıştırır, sıkışmış hava yakıtı ateşler ve enerji üretilir. Bu süreci meydana getiren periyotlara göre motorlar iki zamanlı ve dört zamanlı olarak ikiye ayrılır.
2 Zamanlı Motor
İki zamanlı motorlarda emme ve sıkıştırma bir strokta, yanma ve egzoz ise diğer strokta gerçekleşir. Strok nedir, diye düşünenler için açıklayalım. Strok, pistonun silindir içinde yükseldiği en üst nokta ile alçaldığı en alt nokta arasındaki mesafeyi ifade eder.
4 Zamanlı Motor
Bir motor çevriminin dört kısma ayrıldığı motorlara, dört zamanlı motor denir. İlk olarak emme adı verilen işlem gerçekleşir ve hava ile yakıt karışımı motora ulaştırılır. İkinci aşama olan sıkıştırma işleminde ise yakıt ve hava karışımı basınç oluşturacak şekilde sıkıştırılır.
Üçüncü aşama olan yanma zamanında buji ya da doğrudan basınç yardımı ile ateşleme gerçekleştirilir. Dördüncü ve son aşama olan egzoz zamanında ise piston geri itilerek hareket enerjisi kazanılıp atık haline gelen kısım egzoz yardımı ile dışarı atılır.
Yakıt Tipine Göre
Otomobil satın alırken karşılaşılan en büyük soru işaretlerinden biri, “Benzinli mi dizel mi?” sorusudur. Öyleyse motorları bir de yaktıkları yakıtlara göre sıralayalım.
Benzinli Motor
Benzinli MotorlarBenzinli otomobiller, dizel otomobillere göre daha seridir. Hız, sizin önceliğinizse tercihinizi benzinli motorlardan yana kullanmalısınız. Benzinli motorlar sık bakım gerektirmemeleri sebebiyle de tercih ediliyor.
Dizel Motor
Alman mühendis Rudolf Diesel tarafından 1892 yılında bulunan ve yakıt olarak motorin kullanan dizel motorlar; yılda en az on beş bin kilometre yol giden biriyseniz sizin için daha ekonomik bir tercih olacaktır. Çünkü dizel otomobillerin hem yakıt ücreti daha düşüktür hem de yakıt tasarrufu daha başarılıdır. Dizel motorlar aynı zamanda çekiş gücü yüksek otomobil arayışındaki kullanıcılara da hitap eder.
Dizel ve benzinli motorlar dışında elektrikli otomobiller de bulunur.
Elektrikli Motor
Elektrikli araçlar, rotor denilen bir sistem ile çalışırlar. Temel olarak elektrik enerjisini mekanik enerjiye çevirirler. Aks ve milden oluşan sisteme elektrik iletilir ve manyetik alan oluşturulur. Oluşan manyetik alan sayesinde hareket enerjisi elde edilir ve araç hareket eder. Elektrik enerjisi verebilmek için genellikle bataryalar kullanılır. Ayrıca hidrojen yakıt pili adı verilen bir yöntem daha mevcuttur.
Hidrojen yakıt pili teknolojisinde aracın yakıt deposunda hidrojen bulunur. Hidrojen, yakıt piline ulaştığında dışarıdan alınan oksijen ile buluşur ve tepkimeye girer. Elde edilen elektrik, rotora gönderilir ve aracın hareket etmesi sağlanır.
Hibrit Motor
Elektrikli ve yanmalı motorun bir arada bulunduğu motor çeşididir. Şarj edilip edilmemesine, elektrikli motorun tek başına hareket ettirebilmesine veya sadece yakıt motorunu desteklemesine göre farklı hibrit motor türleri vardır.
Hava Besleme Sistemine Göre
Hava besleme sistemine göre motorları atmosferik ve turbo motorlar olmak üzere iki başlıkta inceleyeceğiz.
Atmosferik
Turbo teknolojisinin yaygınlaşması ve ucuzlaması ile atmosferik motorlar yavaş yavaş tarihe karışsa da hala bazı otomobil modelleri atmosferik ve turbo motor seçenekleriyle tüketiciye sunuluyor.
Turbo
Havayı yüksek basınçla silindirler içerisine gönderen turbo motorlar ile daha fazla güç ve tork üretilir. Düşük devirlerde daha yüksek tork ürettikleri için daha güçlü performans gösterirler. Ancak turbo hassas bir parça olduğundan turbo motora sahip bir otomobiliniz varsa kullanırken daha özenli davranmanız gerek.
Süperşarj
Elektrikle çalışan bir kompresör yardımıyla motora daha fazla hava gönderen bir aşırı besleme çeşididir. Turbodan farkı egzoz gazının itiş gücünü kullanarak değil de akü elektriğini kullanarak hava pompalamasıdır.
Yakıtın Yakıldığı Yere Göre
İçten yanmalı motorlarda da dıştan yanmalı motorlarda da yakıtın yanmasıyla ortaya çıkan enerji hareketi oluşturur. Yakıtın yakıldığı yere göre motor çeşitleri ikiye ayrılır.
Dıştan Yanmalı Motorlar
Dıştan yanmalı motorlarda yakıt, motorun dışında yakılır. Gerekli enerji ise su buharından elde edilir. Dıştan yanmalı motorlara otomobillerde rastlanmaz. “Öyleyse dıştan yanmalı motorlar nerelerde kullanılır?” dediğinizi duyar gibiyiz. Dıştan yanmalı motorlar eski filmlerden hatırlayacağınız buharlı gemi ve lokomotiflerde kullanılıyordu.
İçten Yanmalı Motorlar
İçten yanmalı motorlarda yakıt, motorun içinde yakılır. Isı enerjisi ile piston hareket eder. Yakıt olarak benzin ve dizel yaygın olarak kullanılsa da metan, hidrojen, propan gibi alternatif yakıtlar da tercih edilebilir. Yakıtın yanması patlama şeklinde olduğu için içten yanmalı motorlardan bahsederken “patlamalı motor” da denilir.
