Arabalardan bahsederken tork, motor performansını anlatan en önemli terimlerden birisidir. Arabalarda tork nedir, tork neden önemlidir, bunları en sade şekilde açıklamaya çalışacağım.
Tork Nedir?
Fizik biliminde tork, kuvvetin döndürme etkisi olarak ifade edilir. Diğer bir ifadeyle doğrusal cisimlerdeki kuvvetin, dönen cisimlerdeki karşılığı torktur. Torkun büyüklüğü, kuvvetin ne kadar kolay ve dolayısıyla da ne kadar hızlı şekilde uygulanabileceğini gösterir.
Evlerimizde bulunan kapıları düşünün. Açık bir kapıyı kapatmak için menteşelerin olduğu kısma ne kadar uzaktan kuvvet uygularsanız o kadar kolay ve hızlı şekilde kapıyı kapatabilirsiniz. İkisinde de aynı kuvveti uygulamanıza rağmen uzaktan uyguladığınızda daha kolay hareket ettirmenizi sağlayan şey torkun ta kendisidir. Tork için yaygın olarak kullanılan birim Newton metre (nm)’dir.
Tork yani moment, uygulanan kuvvetle, kuvvetin dönme merkezine olan uzaklığının çarpılması sonucunda hesaplanır. Yine kapı örneğinden devam edecek olursak, birinde kuvvetin menteşelere uzaklığı 0,1 metre, diğerinde ise 1 metre olsun. Her ikisinde de aynı kuvveti, mesela 10 Newton, uygularsak yakından uyguladığımızda 1 nm tork uygularken, uzaktan uyguladığımızda 10 nm tork uygulamış oluruz.
Sadece arabalar için değil, dönme hareketi yapan her şey için tork önemli bir kavramdır. Arabanızın tekerleklerini sökmek için bijonları sökerken, laptopunuzun kapağını açarken, kapı kolunu çevirirken, kısacası dönem hareketinin olduğu her yerde torktan bahsetmek mümkün.
Arabalarda Tork
Arabalar için teknik bilgilerde ifade edilen tork değeri motorda üretilen torktur. Bu tork tekerleklere aktarılırken şanzıman, diferansiyel ve diğer aktarma organlarındaki dişli oranlarına, lastik çapına göre katlanarak tekerleklere aktarılır.
Motorun ürettiği tork , aracın benzinli, dizel ve elektrikli olmasına göre genel özellikler gösterir. Benzinli bir motor yüksek devir çevirip daha düşük tork üretirken, dizel motorlar, daha düşük devirlerde daha yüksek tork üretir. Elektrikli motorlar ise devirle ilişkisiz olarak her an için en yüksek torku üretir.
Arabalar hareket etmek için farklı hızlarda farklı tork miktarlarına ihtiyaç duyar. Örneğin ilk kalkış için yüksek miktarda tork gerekir. Yüksek hızlara ulaşmak içinse, torkun azaltılıp devirin arttırılması gerekir. Şanzıman, tork ve devir arasındaki dengeyi ayarlayarak aracı ideal şekilde ilerletmeyi sağlar.
Arabaların çekiş gücü, ivmelenme, yokuş performansı gibi özelliklerini belirleyen temel etken torktur. Daha fazla tork üreten motora sahip otomobiller, yük taşımada ve hızlanmada daha iyidirler. Ancak burada bahsettiğimiz motordaki değil tekerleklere aktarılan tork.
Motorda ne kadar tork ürettiğinizden ziyade, bunu yere nasıl aktardığınız daha önemlidir. Ancak genel olarak yüksek torklu araçlar daha kısa sürede hızlanırlar diyebiliriz.
Buna en güzel örnek; çalıştığı her devirde maksimum tork üreten elektrikli otomobillerin, çoğu yakıt motorlu araç için hayal olabilecek sürede hızlanabilmeleridir. Zaten tork her zaman maksimum olduğu için elektrikli arabalar şanzımana dahi ihtiyaç duymazlar.
Ancak bildiğiniz gibi kamyon, traktör gibi araçlar yüksek torka sahip olmalarına rağmen çok yavaş hızlanırlar. Bunun sebebi ise ağırlıklarının olukça fazla olması. Kısa sürede hızlanmak için kütleye oranla torkun daha fazla olması gerekir.
Tork ve Beygir Gücü Farkı
Tork arabanın kısa sürede hızlanmasını sağlarken, beygir gücü ise daha yüksek hızlara çıkmasını sağlar. Tork ve beygir gücü arasındaki farkı şu örnekle daha iyi anlatacağımı düşünüyorum. Birbirinin aynısı iki tane otomobil düşünün. Bu otomobiller arasındaki tek fark motorlarının tork ve beygir güçleri. Birinin torku, diğerinin beygir gücü daha yüksek olsun. Diğer tüm parçaları, şanzımanları, ağırlıkları, gövdeleri bire bir aynı.
Bu otomobilleri bir yolda yarıştıracak olsak ilk kalkışta yüksek torklu olan öne geçecek ve kısa sürede hızlanacaktır. Aynı zamanda yokuşta da daha iyi performans göstererek diğerinden bir süre önde devam edecektir.
Yüksek beygirli ve diğerine göre düşük torklu olan araç ise, yarışın başında geride kalsa da, son hızı diğerinden daha yüksek olacaktır. Yani ikisi de son hızlarında ilerlerken beygir gücü yüksek olan otomobil daha yüksek hızlara çıkıp diğerini geçecektir.
Yani diğer her şey aynı olduğunda daha yüksek hızlara çıkmak için daha fazla beygir gücü, bu hıza daha kısa sürede ulaşmak içinse daha fazla tork gerekir.
