İçten yanmalı benzinli ve dizel motorlar, bir çok parçanın bir araya getirilmesiyle oluşurlar. Burada 27 temel motor parçalarını ve görevlerini bir araya topladık.
Sabit Motor Parçaları
1- Motor Bloğu (Silindir)
Motor bloğu, motorun ana parçasıdır ve diğer parçaları bir arada tutar. Üzerinde yanma odası boşluğu, su ve yağ akış kanalları bulunur.
Motor bloğunun sıralı, V, boxer, VR, W gibi çeşitli tasarımları vardır. Bunlar yanma odalarının birbirine göre pozisyonlarını ifade eder.
2- Silindir Kapağı
Silindir bloğunun üzerini kapatarak yanma odalarını oluşturan parçadır. Üzerinde bujiler, enjektörler ve sübap mekanizmaları yer alır.
Ayrıca emme zamanında temiz havanın silindire girdiği, egzoz zamanında da atık gazların silindirden atıldığı geçitlere sahiptir.
3- Emme Manifoldu
Dizel motorlarda temiz havanın, benzinli motorlarda ise benzin-hava karışımının silindir içine aktarılmasını sağlayan metal borudur. Giriş valflerine bağlanır.
4- Egzoz Manifoldu
Yanma sonrası oluşan atık gazları her bir silindirden toplayıp, egzoz sistemine ileten metal borudur. Egzoz valflerine bağlanır.
5- Karter
Motor bloğunun alt kısmını kapatan metal parçadır. Aynı zamanda motor yağı için bir depo görevi görür.
6- Kapak Contası
Motor bloğu ve silindir kapağı arasında yer alır. Kapak contası, içten yanma sürecinde yalıtımdan sorumludur. Soğutma sıvısı ve motor yağının silindire kaçmasını da engeller.
7- Buji
Benzinli motorlarda, silindir içerisindeki sıkıştırılmış yakıt-hava karışımın yanmasını sağlar. Bunun için kıvılcım oluşturur.
Yanma odasında sıcaklık, basınç ve kirli egzoz gazlarına maruz kaldığı için en fazla bakıma ihtiyaç duyan parçalardan biridir. Dizel motorlarda buji bulunmaz.
8- Radyatör
Motor bloğunda dolaşarak motoru soğutan soğutma sıvısının, soğutulduğu parçadır. Arabanın ön tarafındaki hava girişlerinden giren hava radyatör ızgarası üzerinden geçer.
Böylece radyatördeki sıvı soğutulmuş olur. Radyatör sıvısı motorla radyatör arasında sürekli döngü halindedir.
9- Hava Filtresi
Dışarıdan alınan havayı emme manifolduna göndermeden önce filtreleyip temizleyen parçadır.
10- Yağ Filtresi
Motor içerisinde dolaşan motor yağını temizleyen parçadır.
11- Enjektör
Enjektörün görevi, dizel yakıt pompasından gelen yakıtı, silindir içerisindeki sıkıştırılmış havanın üzerine püskürtmektir. Benzinli motorlarda bulunmaz.
Hareketli Motor Parçaları
1- Pistonlar
Pistonlar düz bir üst yüzeye sahip silindir şeklinde bir elemandır. Görevi, yanma sonrası üretilen enerjiyi aracı itmek için krank miline aktarmaktır.
Aynı zamanda silindir içindeki havanın sıkıştırılması ve egzoz gazlarının dışarıya pompalanmasında da görevlidir. Bir piston, 1500 rpm ile çalışan bir motorda dakikada 3000 kere yukarı ve aşağı hareket eder.
2- Piston Kolu
Pistonları krank miline bağlayan parçadır. Piston hareketlerinin tamamından sorumludur.
3- Krank Mili
Motorun bütün pistonları, piston kolları vasıtasıyla krank miline bağlanır. Yani krank mili, bütün silindir hareketlerinin toplandığı ana şafttır.
Pistonların yukarı ve aşağı hareketi, krank milinde dairesel dönme hareketine çevrilir.
4- Eksantrik (Kam) Mili
Eksantrik mili piston sübaplarının zamanlamasından sorumludur. Kam mili olarak da bilinir. Eksantrik milini krank miline bağlayan triger kayışı, eksantrik milinin hareket etmesini sağlar.
Üzerinde kam ismi verilen özel şekilli parçalar bulunur. Bunlar sübapları hareket ettiren ve asıl çalışan kısımlarıdır. Motorun tasarımına göre bir veya daha fazla eksantrik mili bulunabilir.
5- Sübaplar
Sübaplar yanma odasının giriş ve çıkışlarını kontrol eden kapılardır. Hareket ve zamanlamasını kam mili sağlar.
Emme ve egzoz sübabı olmak üzere iki farklı işleve sahip sübap vardır. Emme sübabı emme manifoldundan gelen havanın yolunu açarken, egzoz sübabı egzoz manifoldunun çıkışını açar.
6- Segmanlar
Segmanlar pistonların silindir duvarına temas eden kısımlarındaki oluklarda yer alan çok önemli parçalardır. Silindirin hava sızdırmasını engelleyip, piston sürtünmesini azaltırlar.
Piston halkaları olarak da anılan bu motor parçaları, aynı zamanda yanma odasına motor yağının sızmasını da engeller.
7- Triger Kayışı
Triger kayışı, eksantrik milinin krank mili ile bağlantısını sağlayarak hareket etmesini sağlar. Bu kayış sayesinde eksantrik ve krank milleri senkronize şekilde çalışır.
8- Volan
Pistonların krank miline iletilen yukarı aşağı hareketi tek tip değildir ve doğası gereği dalgalanmaktadır. Bir araç bu dalgalan güçle hareket etmeye çalışırsa hem sürücüye büyük rahatsızlık verecek, hem de farklı motor parçalarının ömrünü kısaltacaktır.
Bu nedenle dalgalanan gücü yumuşatarak daha dengeli bir dönme hareketi elde etmek için volan denen büyük disk şeklinde metal bir parça kullanılır.
Volan krank milinin dış kısmına monte edilir ve ataleti sonucunda piston hareketlerini yumuşatır.
9- Marş Motoru
Aküde depolanan elektrikle çalışan marş motoru, bir elektrik motorudur. Motor çalıştırıldığında krank miline ilk hareketini vermekle görevlidir.
10- Şarj Dinamosu
Motor çalıştığı sürece mekanik enerjiden elektrik üretmekle görevlidir. Aküyü şarj eden ve arabanın elektrik ihtiyacını karşılayan motor parçasıdır.
11- Su Pompası
Motor soğutma sıvısının, motor ve radyatör arasındaki döngüsünü sağlar. Dolayısıyla motorun soğutulmasında görevlidir.
12- Yakıt Pompası
Yakıt pompasının görevi, yakıt deposundan gelen yakıtı enjektöre pompalamaktır.
13- Yağ Pompası
Yağ pompası, karterdeki yağı, yağlanması gereken daha üst kısımlardaki motor parçalarına pompalar.
14- Turbo
Turbo, benzin ya da dizel yakıtın her ikisiyle çalışan motorlarda kullanılabilen bir motor parçası. Görevi, egzoz gazının kinetik enerjisinden faydalanarak yanma odasına daha fazla hava göndermek.
Böylece daha küçük hacimli bir motorda, daha fazla yakıt yakılarak daha fazla güç elde edilmesine imkan tanır. Ancak turbolu motorlar daha yüksek basınç ile çalıştıkları için atmosferik motorlara göre bazı modifikasyonlara ihtiyaç duyar.
